Η αρπαγή της Ωραίας Ελένης:
Ο πανάρχαιος μύθος της αρπαγής των γυναικών
(από την Τροία στη Ρώμη, Σαβίνες)
Η ιστορία είναι φαινομενικά γνωστή: μια γυναίκα απαράμιλλης ομορφιάς αρπάζεται, ένας σύζυγος οργανώνει μια γιγαντιαία εκστρατεία, και ένας πολυετής, ισοπεδωτικός πόλεμος ξεσπά, σημαδεύοντας το τέλος μιας ολόκληρης εποχής. Για τον δυτικό πολιτισμό, η ιστορία αυτή έχει ένα πολύ συγκεκριμένο όνομα: Ωραία Ελένη και Τρωικός Πόλεμος.
Ο Όμηρος έχει τα λογοτεχνικά πρωτεία: Από την άποψη της γραπτής καταγραφής, η Ιλιάδα (8ος αιώνας π.Χ.) είναι το αρχαιότερο ολοκληρωμένο έπος. Όταν ο Όμηρος αποτύπωνε την ιστορία στο ελληνικό αλφάβητο, τα αντίστοιχα ινδικά έπη μεταδίδονταν ακόμη αποκλειστικά προφορικά, ενώ οι κελτικές και βαλτικές παραδόσεις θα περίμεναν πολλούς αιώνες (ή και χιλιετίες) για να γνωρίσουν το μελάνι.
Οι «Ελένες» των Άλλων Μυθολογιών
1. Η «Κόρη του Ήλιου» (Βαλτική Μυθολογία) – Στη βαλτική παράδοση (Λιθουανία, Λετονία), η οποία διατήρησε τα στοιχεία, που συναντάμε την Κόρη του Ήλιου (Saulės dukrytė).
Στον φυσιολατρικό αυτό μύθο, η ηλιακή θεότητα απάγεται ή χάνεται στον ωκεανό (μια αλληγορία για τη δύση του ήλιου ή τον ερχομό του χειμώνα). Τότε, οι Δίδυμοι Θεοί-Άλογα (Ašvieniai) σπεύδουν με το άρμα τους να τη σώσουν για να φέρουν πίσω το φως.
Η σύνδεση: Ετυμολογικά, το όνομα Ελένη συνδέεται από πολλούς γλωσσολόγους με τη ρίζα *Suel- (Ήλιος / Σέλας). Στην ελληνική εκδοχή, οι Δίδυμοι διασώστες δεν είναι άλλοι από τα αδέλφια της Ελένης, τους Διοσκούρους (Κάστορα και Πολυδεύκη), οι οποίοι στην πρώιμη λατρεία τους συνδέονταν στενά με τα άλογα.
2. Σίτα και Ντραουπάντι (Ινδική Μυθολογία) – Οι Δίδυμες των Μεγάλων Επών
Στην αρχαία Ινδία, το μοτίβο διασπάται στα δύο μεγάλα έπη της σανσκριτικής λογοτεχνίας:
Σίτα (Ραμαγιάνα): Η απαράμιλλης ομορφιάς σύζυγος του πρίγκιπα Ράμα αρπάζεται από τον δαίμονα Ράβανα. Ο Ράμα συγκεντρώνει έναν μυθικό στρατό, διασχίζει τον ωκεανό, πολιορκεί το οχυρωμένο βασίλειο της Λάνκα και το καταστρέφει ολοσχερώς για να την πάρει πίσω. Η δομή είναι σχεδόν ταυτόσημη με την εκστρατεία των Αχαιών στην Τροία.
Ντραουπάντι (Μαχαμπχαράτα): Γεννημένη από μια ιερή φωτιά, η ομορφιά της γίνεται η κατάρα της αριστοκρατίας. Η δημόσια ταπείνωσή της από τους εχθρούς του συζύγου της αποτελεί το σημείο χωρίς επιστροφή που πυροδοτεί τον Μεγάλο Πόλεμο του Κουρουκσέτρα (~10ος αιώνας π.Χ.), ο οποίος οδηγεί στον αφανισμό ολόκληρης της πολεμικής τάξης της αρχαίας Ινδίας.
3. Γκουίνεβιρ και Μπλουάντεβεντ (Κελτική Παράδοση) – Η Πτώση του Βασιλείου
Αν και οι ιστορίες αυτές καταγράφηκαν κατά τον Μεσαίωνα, πατούν πάνω σε παλαιότερα κελτικά υποστρώματα της Εποχής του Σιδήρου.
Η Γκουίνεβιρ του Αρθουριανού Κύκλου ενσαρκώνει τη γυναίκα που, είτε μέσω της αρπαγής της (από τον Μέλεαγκαντ) είτε μέσω της παράνομης σχέσης της (με τον Λάνσελοτ), γίνεται ο καταλύτης για τη διάσπαση της Στρογγυλής Τράπεζας και την ολοκληρωτική πτώση του ειδυλλιακού Κάμελοτ.
Η Μπλουάντεβεντ από το ουαλικό Μαμπινόγκιον είναι μια γυναίκα «κατασκευασμένη» από λουλούδια, η οποία προδίδει τον σύζυγό της για έναν ξένο εραστή, προκαλώντας έναν αιματηρό πόλεμο, θυμίζοντας το ομηρικό πάθος του Πάρη και της Ελένης.
Από το Κοσμικό στο Ιστορικό
Η σύγκριση αυτών των παραδόσεων αναδεικνύει τη μοναδική ιδιοφυΐα της αρχαίας ελληνικής σκέψης.
Ο κοσμικός κύκλος των εποχών μετατράπηκε σε μια συγκλονιστική, ανθρώπινη τραγωδία γεμάτη ηρωισμό, πάθος και αίμα στα τείχη της Τροίας. Χάρη στον Όμηρο, αυτή η εκδοχή ήταν η πρώτη που έχει γραφτεί, χαρίζοντας στην Ελένη την αιώνια λογοτεχνική της πρωτοκαθεδρία
Αστραία
